Epizod ya da bozukluğun alt özelliklerini saptamak amacıyla DSM-IV iki grup belirleyici tanımlamak- tadır: Son epizod tipinin belirleyicileri ve yineleyici epizodların gidiş özelliklerinin belirleyicileri.

Son Epizod Tipinin Belirleyicileri
a. Şiddet, psikotiklik, düzelme derecesi belirleyicileri: İkiuçlu I ve II bozukluğu için ve son epizod manik, karışık tip ya da majör depresif ise kullanılırlar. Son epizod hipomanik ya da belirsiz ise kullanılmazlar. (1) Hafif şiddette (Epizod ölçütleri minimumda dolduruluyor, işlevler zorlanarak sürdürülmede ya da hafif bozulmuş). (2) Orta şiddette (Hafif ile ciddi arasında kalan olgular). (3) Ağır şiddette-psikotik değil (Epizod tanısı için gerekenden fazla, hemen hemen tüm belirtiler bulunmakta, işlevler ileri derecede bozulmuş, kendine ya da çevreye zarar vermemesi için sürekli gözlem gerekli). (4) Ağır şiddette-psikotik (Delüzyon ya da hallüsünasyonlar bulunmaktadır, bunlar da iki alttipe aynim Duyguduruma uyumlu psikotik özellikler: Delüzyon ya da hallüsünasyonlann içeriği, son epizod tipi ile de uyumlu olarak, tipik depresif -yetersizlik, suçluluk, hastalık, ölüm, cezalandınlmayı haketmişlik, yadsıma vb.- ya da tipik manik özelliktedir -değerlilik, zenginlik, güçlülük, meşhur bir kişi olma ya da onunla özel bir ilişkisi olma vb.- Duyguduruma uyumsuz psikotik özellikler: Delüzyon ya da hallüsünas- yoniarın içeriği, son epizod tipi ile de uyumlu olarak, tipik depresif. ya da manik temalar dışındadır: Bu temalar ile açıklanamayacak perseküsyon delüzyonları, düşünce sokulması, düşünce yayınlanması, kontrol edilme delüzyonları vb. gibi.). (5) Kısmen düzelmiş (Majör depresif ya da manik belirtiler bulunmaktadır ama epizod ölçütlerini karşılayamayacak bir düzeydedir ya da belirtiler yok olalı henüz 2 ay geçmemiştir). (6) Tam düzelmiş (En az 2 aydır anlamlı bir bozukluk belirtisi bulunmamaktadır).
b. Kroniklik belirleyicisi: İkiuçlu-I ya da II bozukluğu için ve yalnızca son epizod majör depresif tipteyse kullanılır. Kroniklik ile kastedilen son epizodun en az 2 yıldır sürüyor olmasıdır.
c. Katatonik özellik belirleyicisi: İkiuçlu-I ya da II bozukluğu için ve yalnızca son epizod majör depresif, manik ya da karışık tipte ise kullanılır. Aşağıdaki katatonik belirtilerden en az ikisinin tabloyu domine eder şekilde bulunması gerekir: (1) Katalepsi (balmumlaşma dahil) ya da stupor şeklinde motor hareketsizlik (immobilité). (2) Belirgin şekilde amaçsız ve dış uyaranlardan etkilenmeyen aşın bir motor aktivite (katatonik eksitasyon). (3) Tüm direktiflere nedensiz bir direnç ya da hareket ettirilme çabalarına karşı belli bir postürün sürdürülmesi şeklinde aşırı negativizm ya da mutizm. (4) İstemli olarak uygunsuz ve acaip bir durumu edinme yani durumalma (posturing), stereotipik hareketler, belirgin bir mannerizm ya da grimas şeklinde garip istemli hareketler. (5) Ekolali ya da ekopraksi.
d. Melankolik özellik belirleyicisi: İkiuçlu-I ya da II bozukluğu için ve yalızca son epizod majör depresif tipte ise kullanılır. Bu tanı için A ölçütlerinden en az bir, B ölçütlerinden en az üçünün varlığı gerekir: A ölçütleri: (1) Hemen hemen tüm aktivitelerdeki zevk duygusunun kaybı. (2) Genellikle zevk verici olan uyaranlara yanıt verirliğin kaybı (Güzel bir şey olduğunda, geçici de olsa, kendini daha iyi hissetmenin olmaması.). B ölçütleri: (1) Depresif duygudurumun farklı niteliği (Örneğin, sevilen birinin ölümünden sonra yaşantılanandan farklı kalitede oluşu). (2) Depresyonun düzenli şekilde sabahları daha kötü olması (sabah depresyonu). (3) Her zamankinden en az iki saat daha erken uyanma. (4) Belirgin bir psikomotor retardasyon ya da ajitasyon. (5) Önemli bir iştahsızlık ya da kilo kaybı. (6) Aşın ya da uygunsuz suçluluk hissi.
Melankolik özellikli depresyonlar, premorbid kişilik bozukluğu ve epizoda presipitan bir olay eşliğinin daha az bulunması, plaseboya yanıtın düşük kalması, antidepresan ilaç ve EKT’ye yanıtın daha yüksek olması, yaşlılarda daha sık olma, daha ağır bir depresyon tablosu sunma ve psikotik belirti eşliğinin daha sık olması özelliğindedirler. Ayrıca, DST nonsupresyonu, REM latans kısalması, hiperad- renokortisizm, tiramin uyarı testine anormal yanıt ve dikotik dinleme testine asimetri yanıtının anormalliği gibi laboratuvar bulgulan da daha sık görülür.
e. Atipik özellik belirleyicisi: İkiuçlu-I ya da II bozukluğu için ve yalnızca son epizod majör depresif tipte ise kullanılır. Tanı için son iki haftadır şu ölçütlere uyum gereklidir: A. Duygudurum yanıt verirliği. Yani gerçek ya da olası olumlu bir olay varlığında duygudurumun düzelmesi. B. Şu ölçütlerden en az ikisinin varlığı: (1) Belirgin iştah ya da kilo artışı. (2) Hipersomni (10 saat ya da her zamankinden iki saat daha fazla uyuma). (3) Kurşunsu ağırlık (Ekstremitelerin kurşunla dolmuş gibi ağırlaştığı hissi). (4) Sosyal ve iş yaşamında belirgin bozulma yaratan kişilerarası ilişkilerde reddedilmeye aşın duyarlılık. Bu, kişinin geçmişine uzanan kişisel bir özellik olup, depresif epizod süresine sınırlı değildir.
Atipik depresyon kadında erkekten 2-3 kat daha fazla olup, adölesansta başlama, epizodik olmaktan çok, kısmen düzelmeli kronik bir gidiş gösterme, gençlerde ve mevsimsel özellikli depresyonda daha fazla olma özelliğindedir.


f. Doğum sonrası (postpartum) başlangıç belirleyicisi: İkiuçlu-I ya da II bozukluğu için ve son epizod manik, karışık ya da majör depresif tipte ise kullanılır. Tam için duygudurum epizodunun doğumu izleyen dört hafta içersinde başlamış olması gerekir. Postpartum epizodlar psikotik boyutlu olabilir, labil duygudurum, karışık tip özellikler ve dalgalanan bir gidiş sık rastlanan özellikleridir. Psikotik belirtili epizod sıklığı doğumların % 0.1-005’inde görülmektedir ve primiparlarda daha sıktır. Öyküde postpartum duygudurum bozukluğunun, ikiuçlu-I bozukluğunun ya da ailede ikiuçlu-I bozukluğunun varlığı riski artırır.

Uzunlamasına Gidiş Belirleyicileri
a.Epizodlar arası tam düzelme belirleyicisi: Yineleyici ikiuçlu-I ya da II bozukluğu için kullanılır. Son iki epizod arasındaki duruma bakılarak, duygudurum bozukluğu belirtilerinin bulunup bulunmamasına göre değerlendirilme yapılır. (1) Epizodlararası tam düzelme var. (2)Epizodlararası tam düzelme yok.

b. Mevsimsel özellik belirleyicisi: İkiuçlu-I ve II bozukluklarının majör depresif epizodlanna uygulanabilecek olan bu belirleyici, majör depresif epizodların genellikle sonbahar ya da kışa rastlama ve yazın düzelme gözlemi ile bağlantılıdır. Bu depresyonların genellikle, enerjisizlik, hipersomni, aşırı yeme, kilo alma, karbonhidratlara isteğin artması gibi özellikler taşıdığı bildirilmektedir. Daha az oranda da olsa yaz depresyonları da bulunabilir. İkiuçlu-II bozukluğundaki mevsimsel Özellik oranının ikiuçlu-I bozuklukiuğundan daha fazla olabileceği düşünülmektedir. Manik, hipomanik ya da karışık tip epizodların mevsimsel özellik taşıması ise daha az dikkat çeken bir konu gibi görünmekle birlikte, araştırılması gereken bir konu olduğundan bunların da kayıtlanması bize göre uygun bir yaklaşımdır. Ancak, aşağıda DSM-IV’e göre yalnızca majör depresif epizodlar için belirtilmiş olan tanı ölçütleri verilecektir: A. Depresif epizodların düzenli olarak yılın belli bir döneminde, örneğin sonbahar ya da kışın, başlaması. (Mevsimle ilişkili olarak depresyona yol açabilecek bir stres düzenli olarak söz konusu ise, örneğin her kış işsiz kalma, mevsimsel özelliğin varlığı kabul edilmez.) B. Depresyonun tam düzelmesi ya da hipomani, maniye dönüşü de yılın belli bir dönemine düzenli olarak rastlamaktadır. Örneğin, her ilkbaharda depresyonun silinmesi. C. Son iki yılda A ve B ölçütlerine uygun olan en az iki majör depresif epizod vardır ve bu ölçütlere uymayan bir majör depresif epizod yoktur. D. Yaşam boyu mevsimsel özelliğe uyan majör depresif epizodlar, uymayanlardan sayıca çok daha fazladır.
Kış depresyonu enlem derecesi yükseldikçe artar. Ayrıca kadınlarda ve gençlerde daha fazladır.

c. Hızlı döngü belirleyicisi: Son bir yıl içersindeki, majör depresif, manik, hipomanik ya da karışık tip epizod ölçütlerini dolduran en az 4 epizodun varlığı işaret edilmektedir. Epizodlar birbirlerinden ya tam bir düzelme dönemi ile, ya da bir diğerine geçiş ile ayrılırlar. Birbirine geçişte aynı yöndeki değişmeler tek epizod sayılırlar. Örneğin manik-hipomanik ve karışık tip geçiş sürekliliği tek epizod sayılır. Ancak bunların karşı kutba (majör depresif epizoda) geçişi ayn bir epizod olarak hesaplanır. Bir ilaç, madde ya da genel tıbbi hastalık etkisi ile oluşan epizodlar ya da geçişler dışlanır. Hızlı döngülülük, ikiuçlu bozuklukların % 5-15’ini kapsar ve % 70-90’ı kadınlarda ortaya çıkar. Hipotiroidi ve MS gibi bazı nörolojik bozukluklar ya da antidepresan kullanımı hızlı döngülü bir gidişe neden olabilir. Prognozu genel olarak daha kötü olarak kabul edilmektedir.

iletişim        +90 (212) 571 57 97 +90 (535) 713 02 77