ÖLÜMÜN YENİ ADI: “FENTANİL” KİMYASAL VEBA

26 Mart 2024

Fentanil, ilk olarak 1950’lerin sonunda sentez edilmiş, çok güçlü olan bir opioid analjeziktir. Fentanil, Sublimaze ticari adı altında bir intravenöz anestezik olarak 1960’larda tıbbi çalışmalarda kullanılmaya başlamıştır. Preparatlarda Fentanil sitrat tuzu hâlinde bulunur. Günümüzde çeşitli dozlarda – Türkiye’de – 0,05 mg/mL konsantrasyonda ampuller ve transdermal flaster şeklinde formları bulunmaktadır.

Opioidlerin temel özelliği, vücutta morfin etkisi yapan ve genelde analjezik olarak kullanılan kimyasal maddeler olarak tanımlanıyor, bağımlılık yaratabiliyorlar.  Ağrıyı gideren, acı çekmeyi azaltan ve kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlayan bu ilaçlar, aynı zamanda da yüksek bağımlılık potansiyeli taşımaktadır. Daha önceden kendinde veya ailesinde maddeyi kötüye kullanım öyküsü olan, halen alkol veya sigara bağımlılığı olan ve geçmişte reçeteli ilaçlarla sorunu olan, beraberinde eş tanılı psikiyatrik bozuklukları olan hastaların, bu ilaçları kötüye kullanıp bağımlı olma riskleri çok daha yüksektir.

Injection of Fentanyl. Glass Ampoule in a Hands of an Old Man. Painful Old Age. Close. Macro.

Fentanil, tek kullanımda bile bağımlılık yapan dünya çapında milyonlarca insanın ölümünden sorumlu sentetik bir opioid.

1 gram fentanilin etkisi eroinden 50, morfinden ise 100 kat daha yüksek. En küçük dozunda bile doz aşımı etkisi yaratabiliyor. Ölümlerin çoğu, sahte reçeteli veya kendi başına tüketilen haplara, eroine, metamfetamine ve kokaine karıştırılan fentanil den kaynaklanıyor. Ürünleri, daha bağımlı hale getirmeleri için daha az maliyetli fentanil ile karıştırıyorlar. Bu nedenle bağımlı çoğu zaman temin ettiği maddenin fentanil ile karıştırıldığını bilmediği için her zamankine kıyasla çok küçük doz arttırımı yapsa bile, kullanımı ölümle sonuçlanabiliyor.

Fentanyl etkileri arasında kafa karışıklığı, uyuşukluk, baş dönmesi, mide bulantısı, gevşeme, öfori, ağrı kesici, sedasyon, kusma, idrar retansiyonu, gözbebeği daralması ve belki de en kötüsü solunum depresyonu yer alır. Aşırı dozda fentanil alan kişiler, esasen nefes almayı durdururlar. “fentanil” maddesinin yüksek dozda kullanımının solunum depresyonuna bağlı ölüme neden olabileceğini 2013 yılından bu yana fentanil kaynaklı ölümlerin artış gösterdiği bilinmektedir.

.ABD’de aşırı doz fentanil kullanımından yaşanan ölümler tarihi zirvesine ulaştı. Ülkede ilk kez bir yılda aşırı doz ilaç kullanımından hayatını kaybedenlerin sayısı 100 bine ulaştı. Bu ölümlerin yüzde 66’sı fentanil yüzünden gerçekleşti.

Artık çok net olarak biliyoruz, endişe verici düzeylerde yasadışı kimyagerlerin elinde üretilen yeni bir tür ‘kimyasal veba’ tehlikesi yani fentanil var.

Tespit edilmesi daha zor ve hala kontrol edilemeyen kimyasal yapı, gün geçtikçe uluslararası rotalarda yeni alanlara sirayet ediyor.

Devletlerin güvenlik yasalarının yetersiz kaldığını göz önünde bulundurursak, acil bir olağanüstü önlem mekanizması oluşturulması elzem bir tablo ile karşı karşıyayız.

 

Fentanil tek başına satılabildiği gibi, karışım maddesi olarak da kullanılabiliyor. Çünkü uyuşturucu tacirleri için çok küçük miktar eklenerek alıcıların istediği etkiyi yaratmak mümkün olabiliyor.

Uyuşturucu kullananları daha kolay bağımlı hale getirmek isteyen tacirler metamfetamine fentanil katarak maddenin etkisini arttırabiliyor.

Uyuşturucu imalatçıları, maliyeti yükseltmemek için fentanile un veya kabartma tozu gibi dolgu maddeleri katarak piyasa arzlarını arttırabiliyorlar. Sonuçta bir kilogram fentanil, bir kilogram eroine göre çok daha karşı hale gelebiliyor.

Üstelik uyuşturucuyu kullanan kişiler maddenin saf mı yoksa karıştırılmış mı olduğunu bilmediğinden aşırı doz tehlikesine bilmeden maruz kalabiliyor.

Fentanilinin özelliği, µ-reseptörlerine afinitesi yüksek olan, seçici ve sentetik bir opioid agonistidir. Yağda çözünürlüğünün yüksek olması nedeniyle kan-beyin bariyerini hızla geçer. İşte bu özelliğiyle ağrı kesici gücü, morfininkinden 75-100 kat fazladır. Oral, intravenöz, epidural, transdermal, intranazal ve transmukozal yol başlıca kullanım yollarıdır. Fentanil deri bandı Amerika’da 1991 yılında kullanıma sunulmuştur. Deri bandı kanser ağrısında, oral morfinin alternatifidir. kanser hastalarında ağrı kesici özelliği en az oral opioidler kadardır. Yan etkileri ise daha düşüktür. Ve bu nedenle, son yıllarda kanser hastalarında daha çok tercih edilmektedir.

error: